Ostrów Tumski powstał na obszarze rozgałęziającej się Odry w pobliżu ujścia rzeki Oławy. Rozgałęzienie rzeki tworzyło wielodzielne koryto i liczne ostrowy, na których ukształtowało się najwcześniejsze osadnictwo Wrocławia. Obecnie Ostrów Tumski przestał pełnić funkcję wyspy.
Skąd pochodzi Ostrów Tumski?
Pierwsze trwałe ślady osadnictwa odkryto w rejonie między kościołem św. Marcina a kościołem św. Krzyża. Najwcześniejsza drewniana kaplica pod wezwaniem św. Marcina powstała prawdopodobnie w XI wieku i pełniła funkcję książęcej kaplicy, otoczonej systemem umocnień. W tym okresie okolica korzystała z Odry jako naturalnej obrony, drogi komunikacyjnej i źródła pożywienia.
Grodzisko na Ostrowie Tumskim założono prawdopodobnie w X wieku; początkowo budowle wykonano z drewna i ziemi. Od połowy XII wieku, za panowania Bolesława Wysokiego, rozpoczęto zastępowanie zabudowy drewnianej murowaną. Przy wykorzystaniu warsztatu cysterskiego z Lubiąża wzniesiono romańskie budynki z cegły — m.in. dom biskupi, pałac książęcy oraz ośmioboczne kaplice i zabudowania opactwa.
Co zachowało się na Ostrowie Tumskim?
Na Ostrowie Tumskim zachowały się ważne obiekty sakralne i relikty budowli obronnych. W rejonie wyspy stoją między innymi starsze świątynie — do najwcześniejszych należały kościół św. Idziego i kościół św. Marcina. Pierwsza katedra w tym miejscu powstała już na początku XI wieku i zastąpiła wcześniejszy, niewielki kościół.
Pod koniec XIII wieku wały ziemne zastąpiono murem obronnym z co najmniej dwiema wieżami, a ośmioboczną kaplicę wymieniono na nową aulę. Zamek utracił pozycję siedziby książęcej po śmierci Henryka IV Probusa i ostatecznie rozebrano go na przełomie XV i XVI wieku. Od 1315 roku Ostrów Tumski przeszedł pod władzę kościelną, co wpływało na specyficzną jurysdykcję tego obszaru.
Zmiany w układzie wodnym po 1807 roku doprowadziły do częściowego zasypania odnogi Odry oddzielającej Ostrów od sąsiednich terenów; reliktem zasypanego koryta jest staw w Ogrodzie Botanicznym. Podczas II wojny światowej Ostrów doznał znacznych zniszczeń — spośród większych budowli stosunkowo mało uszkodzony przetrwał kościół św. Krzyża. Po wojnie odbudowano również kilka domów po północnej stronie ulicy Katedralnej według projektu Edmunda Małachowicza, a w południowej części pozostawiono odsłonięte fragmenty murów zamkowych przy kościele św. Marcina.
Osoby i wydarzenia związane z Ostrowem Tumskim
Ostrów pełnił funkcję siedziby pierwszych Piastów na Śląsku. W okresie nowożytnym na Ostrowie czasowo mieszkał Mikołaj Kopernik, który w latach 1503–1538 był scholastykiem wrocławskiego kościoła św. Krzyża. W 1766 roku na Ostrowie mieszkał także Giacomo Casanova podczas wizyty we Wrocławiu.
Przez wieki na moście prowadzącym na Ostrów obowiązywały specyficzne zwyczaje związane z jurysdykcją kościelną — jedną z praktyk było zdejmowanie nakrycia głowy przy wejściu na most Tumski, w miejscu, gdzie stał słup graniczny tzw. "państwa kościelnego". Obecny, żelazny most Tumski stoi w przybliżeniu w miejscu średniowiecznego mostu drewnianego.
Reliktem dawnych koryt rzeki i zmienionego układu wodnego jest staw w Ogrodzie Botanicznym.
Informacje praktyczne
- Adres: Wrocław — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,9 (3 385 opinii)
