Fundusz Żubra prowadzi na Podlasiu program nabywania gruntów sąsiadujących z Biebrzańskim Parkiem Narodowym. Działania rozpoczęto w 2021 roku, kiedy rozpoczęła się współpraca z parkami narodowymi i organizacjami pozarządowymi. Celem jest trwałe przejęcie i ochrona fragmentów łąk, olsów i lasów podmokłych, które pełnią funkcję siedlisk dla rzadkich gatunków. W efekcie część zakupionych terenów przekazywana jest pod zarządzanie parku lub objęta ochroną realizowaną przez partnerów projektu.
Dlaczego wykup gruntów jest potrzebny?
W granicach Biebrzańskiego Parku Narodowego wciąż pozostaje znacząca mozaika własności prywatnej. Około 38% powierzchni parku nie należy do Skarbu Państwa, co utrudnia prowadzenie jednolitej ochrony siedlisk. Dyrekcja parku podkreśla, że posiadanie prawa własności do działek umożliwia wdrażanie długofalowych działań ochronnych, takich jak utrzymanie łąk podmokłych czy ograniczanie zabiegów gospodarczych kolidujących ze stanowiskami lęgowymi ptaków. Właśnie z tego powodu zakup gruntów jest traktowany jako jedno z podstawowych narzędzi ochrony przyrody.
Jak działa program wykupu na Podlasiu?
Program polega na współpracy Funduszu Żubra z Biebrzańskim Parkiem Narodowym oraz z Fundacją Dziedzictwo Przyrodnicze. Środki przekazywane przez fundusz służą wykupowi działek o szczególnych wartościach przyrodniczych i przekazywaniu ich pod trwałą ochronę. W ramach działań powstały obszary nazwane Wiecznymi Lasami, gdzie nie prowadzi się gospodarki leśnej i nie usuwa się martwego drewna. W Kotlinie Biebrzańskiej ochroną objęto już ponad 48 ha takich olsów, które służą jako ostoję dla ptaków i ssaków.
Kto i jakie gatunki zyskują?
Program wspiera gatunki związane z doliną Biebrzy i przyległymi kompleksami leśnymi. Wśród wymienianych beneficjentów są wodniczka, orlik grubodzioby, ryś, wilk, żubr oraz susel moręgowany. Ochrona mokradeł i łąk ma bezpośredni wpływ na liczebność wodniczki. Zadeklarowane przez fundusz zakupy oraz tworzone mikrorezerwaty poprawiają ciągłość siedlisk potrzebnych m.in. rysiowi, który wymaga rozległych, spokojnych kompleksów leśnych.
Jakie są dotychczasowe efekty i plany finansowe?
Od początku działania Fundusz Żubra wsparł działania ochronne łączną kwotą 7 mln zł. Dzięki tym środkom zabezpieczono blisko 64 ha terenów oraz utworzono 50 mikrorezerwatów chroniących miejsca lęgowe. W deklaracjach funduszu pojawił się plan przekazania dodatkowych 500 000 zł na wykup gruntów w bieżącym roku. Finansowanie obejmuje też wsparcie badań i sprzętu do monitoringu, które mają ułatwić identyfikację najważniejszych obszarów do zakupu.
Co zmienia się dla regionu?
Wykupy gruntów prowadzą do zwiększenia powierzchni pod ochroną i zmniejszenia fragmentacji własnościowej wokół kluczowych ostoi. Tereny przekazane do programu nie są przeznaczane na zabudowę ani na gospodarkę rolną konfliktową z ochroną siedlisk. Na obszarach oznaczonych jako Wieczne Lasy nie prowadzi się cięć drzew ani usuwania martwego drewna, co sprzyja naturalnym procesom leśnym. Operacje zakupu i przekazania działek przeprowadzane są we współpracy z lokalnymi instytucjami i organizacjami pozarządowymi.
Fundusz Żubra koncentruje się na długofalowym zwiększaniu powierzchni chronionej na Podlasiu. Kolejne zakupy mają uzupełniać mozaikę własnościową i poprawiać warunki dla gatunków wymagających rozległych, ciągłych siedlisk.
