Pręgierz we Wrocławiu to kamienna kopia średniowiecznego urządzenia karnego stojąca na Rynku przed oknami Izby Sądowej ratusza. Oryginalny pręgierz pochodził z 1492 roku, a miejsce to poprzedzał drewniany pręgierz z początku XIV wieku.
Jak wygląda pręgierz?
Budowlę postawiono na trzystopniowym cokole. Wykonano ją z piaskowca jako czworoboczny słup, który podtrzymuje ażurową, pięcioboczną latarnię; w górnej części latarnia stożkowo się zwęża. Na szczycie ramion latarni umieszczono siedemdziesięciocentymetrową figurkę kata z mieczem i pękiem rózg, zwaną Rolandem.
W dolnej części słupa osadzono metalowe uchwyty, do których przywiązywano skazańców. Nad figurką znajdowała się metalowa chorągiewka wiatrowa z literą "W".
Kto wzniósł pręgierz i jakie miał znaczenie?
Pręgierz wykonano w warsztacie kamieniarskim Gauskego i Preusse'a. Preusse pochodził z Saksonii; działał jako architekt, kamieniarz i murarz i odpowiadał między innymi za elewację oraz wystrój południowej nawy ratusza.
W miejscu pręgierza przez stulecia dokonywano publicznych kar — według zapisów ostatnia publiczna egzekucja miała miejsce w połowie XVIII wieku, a kara chłosty odnotowana jest pod koniec XIX stulecia, choć daty tych wydarzeń nie są pewne. Wokół pręgierza narosły też legendy, na przykład o chłostaniu Wita Stwosza.
Uszkodzenia, remonty i rekonstrukcje
Pręgierz ulegał zniszczeniom kilkakrotnie. 10 lutego 1925 roku wiatr strącił figurę kata i częściowo uszkodził konstrukcję. Remont zleciło miasto, a prace przeprowadził Karl Ulbrich. Nową kopię figurki wykonał rzeźbiarz Reinhard Hilger, a w trzonie odnowionego pręgierza umieszczono miedziany pojemnik z dokumentacją remontu.
W okresie walk o Wrocław w II wojnie światowej pręgierz uległ poważnym zniszczeniom. W lutym 1945 roku konstrukcja została mocno uszkodzona, a w kwietniu 1947 roku rozebrano ją i zachowane fragmenty przekazano do Muzeum Architektury.
Plany rekonstrukcji powtarzano wielokrotnie. Ostateczną rekonstrukcję wykonano w latach 80. XX wieku według projektu Bogdana Jackiewicza, który opierał się na szkicach, zdjęciach i dokumentacji z 1925 roku. Oficjalne odsłonięcie zrekonstruowanego pręgierza nastąpiło 30 grudnia 1985 roku. Figurkę kata ponownie ustawiono w 2002 roku; postać kata wzorowano na rysunkach Dürera.
Czy pręgierz we Wrocławiu był groźnym miejscem kar?
Metalowe uchwyty służące do przywiązywania skazańców usunięto w 1848 roku. Próba zburzenia pręgierza w 1852 roku spotkała się ze sprzeciwem króla Prus Fryderyka Wilhelma IV. Ostatnie znane publiczne egzekucje i kary fizyczne miały miejsce w XVIII–XIX wieku, jednak konkretne daty pozostają niepewne.
Figurka kata ustawiona została na pręgierzu w 2002 roku.
Informacje praktyczne
- Adres: Rynek, 50-116 Wrocław — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (912 opinii)
