Wardzia to kompleks komnat i korytarzy wykutych w piaskowcowym zboczu góry Eruszeli nad doliną rzeki Mtkvari. Prace budowlane rozpoczęto za panowania króla Jerzego III w 1184 roku i zakończono w okresie rządów królowej Tamary około 1213 roku. Miasto miało charakter obronny i religijny oraz pełniło funkcje mieszkalne i gospodarcze.
Jak i kiedy powstała Wardzia?
Budowę kompleksu prowadzono ręcznie, tworząc sieć pomieszczeń rozłożonych na trzynastu kondygnacjach. Cały zespół obejmował według opisów około 3000 komnat. W strukturze znalazły się między innymi monastyr, sala tronowa, spichlerze, piwnice na wino, warsztaty, szkoła i szpital. System irygacyjny łączył zabudowania z rzeką, co umożliwiało częściową samowystarczalność osady.
Co wydarzyło się w 1283 roku?
W 1283 roku silne trzęsienie ziemi spowodowało osunięcie się części zbocza i odsłoniło wydrążone komnaty. W wyniku wstrząsu uszkodzeniu uległa duża część zabudowy oraz system nawadniania. Relacje źródeł różnią się co do skali strat — mówi się zarówno o zniszczeniu około 60% jak i o utracie dwóch trzecich zespołu. Późniejsze najazdy, między innymi perskie w połowie XIV wieku, przyczyniły się do dalszych zniszczeń i opuszczenia wielu partii miasta.
Jak wygląda udostępnienie i ochrona zabytku?
Po długim okresie opuszczenia miejsce ponownie zasiedlili mnisi w drugiej połowie XX wieku; według jednego z opisów w Wardzii mieszka obecnie około trzydziestu zakonników, a dostęp do części klasztornych jest wydzielony. Z terenu udostępniono do zwiedzania około 300 pomieszczeń, poprowadzono jednokierunkową trasę obejmującą odkryte tarasy, kaplicę z freskami oraz deviaty korytarzy i schodów.
Jak zwiedzać Wardzię i jak tam dojechać?
Kasy zwykle otwierają się około 10:00. Bilet wstępu kosztuje około 15 GEL. Przy kasie można dokupić przejazd minivanem lub busikiem na górę – ceny shuttle'u podawane są w źródłach w przedziale 1–2 GEL w zależności od rodzaju transportu. Standardowy czas zwiedzania wynosi od 1,5 do 2 godzin. Trasa obejmuje strome schody i wąskie przejścia, a w części sakralnej obowiązują zasady stroju — mężczyźni powinni mieć długie spodnie, kobiety zakryte głowy; chusty są czasami dostępne do wypożyczenia.
Dojazd drogą asfaltową prowadzi z miast Achalkalaki i Achalcyche. Alternatywna, widokowa droga z płaskowyżu wymaga pojazdu terenowego. Odległość do Wardzii wynosi około 250 km zarówno z Tbilisi, jak i z Kutaisi; czas przejazdu szacuje się na 4–5 godzin, zależnie od środka transportu i warunków drogowych. Parking przy kasach bywa bezpłatny, w pobliżu dostępny jest także większy, płatny plac parkingowy. Współrzędne Centrum Obsługi Zwiedzających: 41.3812, 43.2838; współrzędne parkingu przy kasach: 41.3786, 43.2836.
Trasa turystyczna prowadzi głównie przez odsłoniętą część zespołu, skąd rozciągają się widoki na kolejne tarasy i na dolinę rzeki Kury. Odcinki prowadzące do wykutej w skale kaplicy ukazują dobrze zachowane freski z XII–XIII wieku. Zwiedzanie kończy schodzenie stromymi stopniami w dół, co jest jednym z najbardziej wymagających fragmentów trasy.
Bilet wstępu kosztuje 15 GEL.
